MIZO
LALTE, LUSEI LALTE LEH AN THLAH TU TE
By : Mordekai V. Vungliana, M.A. History, B. Ed.
Lecturer, History Department
Govt. J.L. Higher Secondary School
Mizo
Lalte, a bik takin Lusei, Lalte Sailo, Zadeng, Rokhum, Palian, Rivung, Thangluah,
Chenkual thlahtu te hi tunge, Eng hnam nge?, Kan mithiam hmasa te leh Mizo History Bu Ziak tu te ziah dan atangin I han chhui teh ang.
Vaiphei
hnam hi Sailo Lalho Mizo zinga Lal hnama kan neih thlahtu dik tak an ni tih hi
chiang takin Mizo History bu hrang hrangah ziakin a lo awm a, chu chu kan hre
vek tawh tur a ni.
Vaiphei hnam hi Mizoram Lal hnam, Lalna tlang chang tam ber - Mizo Chief-Sailo thlahtu bul ber an nih thu hỉ Vaiphei chanchin ziakna History, Zoram khawwel Lehkhabu ngaihnawm leh bengvar thlak tak ziaktu, Pu L. Keivawm IFS in Rangoon a Indian Embassy a a awm laia a ziak Zoram Khawwel (The World of the Mizo People Travelogue) Edited, with an Introduction by Siamkima Khawlhring Published By M.C.Lalrinthanga Khatla Aizawl Mizoram Page 176 naah chiang takin hetiang hian a in ziak" Vawikhat chu Seipui khua ah Chhakchhuak hovin Paite ho an va runa, an Lal chhungkaw zinga tleirawl pakhat, Chhuahlawma chu an man a, salah an hawn a,Chhuahlawma pa hi Galna(Ralna) a ni a,Galna pa chu Sihsinga (Siahsanga, Sihzanga, Bawklua?) a ni a. Sihsinga pa chu Ngeknguka, Ngeknguka pa chu Suantak (Thuantak), Vaiphei hnam ho zinga an Lal thlahtute an ni tiin chiang leh fiah tak leh rintlak takin a lo ziak daih tawh a ni" Chubakah Mizo Historian lar tak Dr.Vumson USA a awm thin,chatuan ram min pansan ta lehkhabu ziak lar tak leh rintlak tak "ZO HISTORY" ah Tribal Development chung chang a sawi leh a ziakna Page-65-ah chiang takin a inziak bawk a,Pu S.Vaiphei IPS in Vaiphei chanchin a ziahna bu leh Booklet "Historical Background of the Vaiphei Tribe" page-2-ah chiang taka ziahlan a ni leh a. Chutiang zelin Pu Kaste Romalsawma Vaiphei Khaute Aizawl Electric Venga khawsa mekin Mizoram Vaiphei chanchin a ziakna bu Page-32,33 ah a ziak langin a chuang kuau bawk a ni.
Mizo
Historian thenkhat, tlemtein Seipui khua chu Luseihoin an va run a,salah
Chhuahlawma an man an ti a,hei hi thu dik tak a ni a, mahse, Chhuahlawma hi
Paite hnam nilovin Vaiphei Suantak hnam a ni a, Mizo Lalte Sailo leh Sailova te
unau thlahtu bul ber a ni a, chuvangin Vaiphei hnam hi Mizo hnam Pi leh Pu a\anga
Mizoram lo luah hmasatute zinga mi an ni a. Paite, Kuki, Thado, Hmar hnam peng
leh hnam siper an ni lova Vaiphei hi a hranga hnam hlawm lian tak Mizo te'n Lal
kan neih laia Lalna tlang chang tam ber Zoram khaw hrang hranga Lalna tlang
chang tu te Sailo ho leh Sailova te unau-Rokhum, Zadeng, Rivung, Palian,
Thangluah leh Chenkual hnamte thlahtu dik tak an ni tih hi Zo hnam hrang hrang
Zofate, Mizo zawng zawngin hrechiang tawh ila,a bik takin Mizo History
Association leh Art & Culture Department, Government of Mizoramin a bik
takin min lo chhinchhiah sak a min lo hriatsak turin kan ngen tak meuh meuh che
u a ni e.
Chumai
nilovin Vaiphei hnam ngei pawh hi Mizote'n Lal kan neih laiin South Hlimen,
North Sabual, Tlangkhua leh Luangpawl ah te Lalna tlang changin Vaiphei hnam hi
Mizo khaw \henkhatah Lalin an lo awn tawh a ni. South Hlimen khuaah hian Pu
Kapdaia Vaiphei a Lal a North Sabual khuaah Pu Thangbuta Vaiphei a Lal a,
Tlangkhua ah Pu Saineka Vaiphei a Lal a, Luangpawl ah Pu Lalbuana Vaiphei te
pawh Lal niin an lo awm tawh bawk a ni. Heng thu hi Mizoram Vaiphei hnam
chanchin ziahna bu Pu Kaste Romalsawma, MPS, Aizawl Electric Veng lehkhabu ziak
page 26, 27 ah chiang taka ziahlan a ni. Hei bakah hian Mizo hlaphuah thiam ber
Krismas hla leh ram leh hnam hla YMA kalkhawmnaa sak chi leh a hla phuah
Kristian Hla bu a tel nual Poet of the 20th Century a an thlan Pu Rokunga
hi Vaiphei Hnam a ni bawk.
Heng
thu kan han sawi tak zawng zawng te hi Mizo History bu hrang hranga inziak leh
Vaiphei hnam chanchin-History bu a chiang taka ziahlan a ni a, Thudik tak
rintlak leh innghah ngamna tlak tak a nih avangin Vaiphei hnam hi Mizo Lal
Sailo leh Sailova te unau thlahtu dik tak mi satliah mai lovin, Vaiphei hnam
ngei pawh hi Mizote'n Lal kan neihlaia Lalna tlang chang phak Mizo Chief te
zinga mi an lo ni daih tawh zawk a ni,
tih thu hi chiang taka fin fiahna-Oral Tradition leh Historical Documentary
proved awm vek a ni e.
Thu
lakna/Sources/ References:
1. Zoram khawwel (Tha world of Mizo
people: Traveloque), L.. Keivom Edited with an Introduction by Siamkima
Khawlhring, Published by M.C. Lalrinthanga, Khatla: Aizawl, Mizoram, Page 176.
2. Zo History(Tribal Developments) Dr.
Vumson, USA, Page 65.
3. S. Vaiphei, IPS-Historical Background
of The Vaiphei Tribe, Page 2.
4. Mizoram Vaiphei chanchin - Kaste
Romalsawma Vaiphei (Khaute) Inspector of Police, Electric Veng, Aizawl, Mizoram,
Page 26,27, 32, 33