Sunday, August 30, 2026

 

MIZO LALTE,  LUSEI LALTE LEH AN THLAH TU TE

By : Mordekai V. Vungliana, M.A. History, B. Ed.

Lecturer, History Department

Govt. J.L. Higher Secondary School

 

Mizo Lalte, a bik takin Lusei, Lalte Sailo, Zadeng, Rokhum, Palian, Rivung, Thangluah, Chenkual thlahtu te hi tunge, Eng hnam nge?, Kan mithiam hmasa te leh  Mizo History Bu Ziak tu te  ziah dan atangin I han chhui teh ang.

Vaiphei hnam hi Sailo Lalho Mizo zinga Lal hnama kan neih thlahtu dik tak an ni tih hi chiang takin Mizo History bu hrang hrangah ziakin a lo awm a, chu chu kan hre vek tawh tur a ni.


Vaiphei hnam hi Mizoram Lal hnam, Lalna tlang chang tam ber - Mizo Chief-Sailo thlahtu bul ber an nih thu h Vaiphei chanchin ziakna History, Zoram khawwel Lehkhabu ngaihnawm leh bengvar thlak tak ziaktu, Pu L. Keivawm IFS in Rangoon a Indian Embassy a a awm laia a ziak Zoram Khawwel (The World of the Mizo People Travelogue) Edited, with an Introduction by Siamkima Khawlhring Published By M.C.Lalrinthanga Khatla Aizawl Mizoram Page 176 naah chiang takin hetiang hian a in ziak" Vawikhat chu Seipui khua ah Chhakchhuak hovin Paite ho an va runa, an Lal chhungkaw zinga tleirawl pakhat, Chhuahlawma chu an man a, salah an hawn a,Chhuahlawma pa hi Galna(Ralna) a ni a,Galna pa chu Sihsinga (Siahsanga, Sihzanga, Bawklua?) a ni a. Sihsinga pa chu Ngeknguka, Ngeknguka pa chu Suantak (Thuantak), Vaiphei hnam ho zinga an Lal thlahtute an ni tiin chiang leh fiah tak leh rintlak takin a lo ziak daih tawh a ni" Chubakah Mizo Historian lar tak Dr.Vumson USA a awm thin,chatuan ram min pansan ta lehkhabu ziak lar tak leh rintlak tak "ZO HISTORY" ah Tribal Development chung chang a sawi leh a ziakna Page-65-ah chiang takin a inziak bawk a,Pu S.Vaiphei IPS in Vaiphei chanchin a ziahna bu leh Booklet "Historical Background of the Vaiphei Tribe" page-2-ah chiang taka ziahlan a ni leh a. Chutiang zelin Pu Kaste Romalsawma Vaiphei Khaute Aizawl Electric Venga khawsa mekin Mizoram Vaiphei chanchin a ziakna bu Page-32,33 ah a ziak langin a chuang kuau bawk a ni.

Mizo Historian thenkhat, tlemtein Seipui khua chu Luseihoin an va run a,salah Chhuahlawma an man an ti a,hei hi thu dik tak a ni a, mahse, Chhuahlawma hi Paite hnam nilovin Vaiphei Suantak hnam a ni a, Mizo Lalte Sailo leh Sailova te unau thlahtu bul ber a ni a, chuvangin Vaiphei hnam hi Mizo hnam Pi leh Pu a\anga Mizoram lo luah hmasatute zinga mi an ni a. Paite, Kuki, Thado, Hmar hnam peng leh hnam siper an ni lova Vaiphei hi a hranga hnam hlawm lian tak Mizo te'n Lal kan neih laia Lalna tlang chang tam ber Zoram khaw hrang hranga Lalna tlang chang tu te Sailo ho leh Sailova te unau-Rokhum, Zadeng, Rivung, Palian, Thangluah leh Chenkual hnamte thlahtu dik tak an ni tih hi Zo hnam hrang hrang Zofate, Mizo zawng zawngin hrechiang tawh ila,a bik takin Mizo History Association leh Art & Culture Department, Government of Mizoramin a bik takin min lo chhinchhiah sak a min lo hriatsak turin kan ngen tak meuh meuh che u a ni e.

Chumai nilovin Vaiphei hnam ngei pawh hi Mizote'n Lal kan neih laiin South Hlimen, North Sabual, Tlangkhua leh Luangpawl ah te Lalna tlang changin Vaiphei hnam hi Mizo khaw \henkhatah Lalin an lo awn tawh a ni. South Hlimen khuaah hian Pu Kapdaia Vaiphei a Lal a North Sabual khuaah Pu Thangbuta Vaiphei a Lal a, Tlangkhua ah Pu Saineka Vaiphei a Lal a, Luangpawl ah Pu Lalbuana Vaiphei te pawh Lal niin an lo awm tawh bawk a ni. Heng thu hi Mizoram Vaiphei hnam chanchin ziahna bu Pu Kaste Romalsawma, MPS, Aizawl Electric Veng lehkhabu ziak page 26, 27 ah chiang taka ziahlan a ni. Hei bakah hian Mizo hlaphuah thiam ber Krismas hla leh ram leh hnam hla YMA kalkhawmnaa sak chi leh a hla phuah Kristian Hla bu a tel nual Poet of the 20th Century a an thlan Pu Rokunga hi Vaiphei Hnam a ni bawk.

Heng thu kan han sawi tak zawng zawng te hi Mizo History bu hrang hranga inziak leh Vaiphei hnam chanchin-History bu a chiang taka ziahlan a ni a, Thudik tak rintlak leh innghah ngamna tlak tak a nih avangin Vaiphei hnam hi Mizo Lal Sailo leh Sailova te unau thlahtu dik tak mi satliah mai lovin, Vaiphei hnam ngei pawh hi Mizote'n Lal kan neihlaia Lalna tlang chang phak Mizo Chief te zinga mi an lo ni daih tawh zawk  a ni, tih thu hi chiang taka fin fiahna-Oral Tradition leh Historical Documentary proved awm vek a ni e.

Thu lakna/Sources/ References:

1.    Zoram khawwel (Tha world of Mizo people: Traveloque), L.. Keivom Edited with an Introduction by Siamkima Khawlhring, Published by M.C. Lalrinthanga, Khatla: Aizawl, Mizoram, Page 176.

2.    Zo History(Tribal Developments) Dr. Vumson, USA, Page 65.

3.    S. Vaiphei, IPS-Historical Background of The Vaiphei Tribe, Page 2.

4.    Mizoram Vaiphei chanchin - Kaste Romalsawma Vaiphei (Khaute) Inspector of Police, Electric Veng, Aizawl, Mizoram, Page 26,27, 32, 33

Tuesday, July 28, 2026

 CADC CEM requested the State Government to provide additional fund to clear the pending salaries.

 


July 28, 2026: CADC CEM chuan, CADC Sum indaih lohna avangin thawktute hlawh thla li leh a chanve a bat sak chu chinfel a nih theih nan State sorkar hnenah sum pek belh turin a ngen.

 

The Hon'ble Chief Executive Member (CEM) of the Chakma Autonomous District Council (CADC), Dg. Nirupam Chakma, today called on the Hon'ble Chief Minister of Mizoram, Pu Lalduhoma, at his office in Aizawl, and discussed a range of development-related proposals as well as the financial constraints being faced by the Council.

 

Among the matters discussed was the development plan of the CADC, which had earlier been submitted to His Excellency the Governor of Mizoram. Seeking the State Government's support for its implementation, the Chief Executive Member requested that the plan be taken up for consideration. In response, the Chief Minister advised that separate concept notes and Detailed Project Reports (DPRs) be prepared for each component and submitted through the proper channel.

 

The Chief Executive Member also sought fund provision under SASCI for completion of the new CADC Secretariat building, which was constructed under the 13th Finance Commission Award. The project has remained incomplete for the past 12 years owing to the lapse of the final instalment of funds. On the matter, the Chief Minister advised that a detailed estimate be prepared for the remaining work and submitted to the concerned department.

 

The Chief Executive Member further requested for fund provision for furnishing the students' hostel constructed in Aizawl so that it could be commissioned soon. He also requested for the inclusion of two school infrastructure projects and one fish pond development project in the State's priority list, as these proposals are already under consideration by the State Government.

 

The issue of CADC’s financial position was also raised during the discussion. The Chief Executive Member informed the Chief Minister that the Council had faced a financial shortfall of ₹63 crore during the financial year 2025–2026, resulting in the non-payment of salaries and pensions for four and a half months to the employees and pensioners. He requested the State Government to provide additional fund to clear the pending salaries.

Thursday, July 9, 2026

Vote of Confidence hmangin 11th CADC CEM atan Pu Nirupam Chakma chu vawiin Session ah pawm a ni.

 


July 8, 2026: Vawiin khan CADC Session hall ah CADC Special Session neih a ni a, Dy. Chairman Pu Sundor Muni Chakma kaihhruai CADC Session hi Zing dar 10:30 ah Session tan niin Elected member 20 ah 19 an tel, CEM atana ruat thar Pu Nirupam Chakma hian Secret Ballot Paper hmanga vote lakah thlawptu Vote 18 a hmu. CADC CEM Pu Nirupam Chakma chuan thu sawiin, CADC a hna tha thawk tura amaha rinna an nghah avang thlawp tute hnenah lawmthu a sawi a, Sorkar nghet leh chak tak dina hnatha thawk turin memberte a chah bawk.

 

CEM hian, Kawngpui inkalpawhna, school infrastructure, tui in tur supply leh healthcare service tihchangtlun chu a ngaih pawimawh ber a nih thu a sawi. Thalaite tana eizawnna siamsak leh an thiamna hmang tangkai chu Sawrkar thil ngaih pawimawh ber zinga mi a nih tur thu a sawi bawk. CADC-in hmasawnna lama a mamawhte ngaihtuah tura State leh Central Sorkarte nena thawhhona tha tak neia thawh a tul thu a sawi a, Viksit Bharat 2047 vision-ah Council hian awmze nei taka a thawhpui ngei a beisei thu a sawi bawk. Vawiin CADC Session ah hian Session ah hian MDC Pu Rasik Mohan Chakma a tel lo.

 

Session neih zawh hnuah CEM Pu Nirupam Chakma hian a pisa ah Thuthar thehdarhtute kawmna hun hmangin CADC sorkarna a kaihhruai dan tur leh sorkar in a ngaihpawimawh tur hrang hrang a sawi, The Chawngte times Zawhna chhangin, CADC hian 2025-2026 financial year a thawk tu hlawh ba an nei em tih chu chiang takin ka la zir lova, ka lo enfiah ang a, chutiang a awm chuan, chak takin hma alak tur thu a sawi. Chawngte Bazar shed luah loh chungchangah Bazar Building luah theih loh avanga kawngpui dunga chawhmeh zuar te hi an harsatna sukiang turin hmalak a tum thu leh Bazar Building dang pawh sa leh turin hma a la dawn tih a sawi a, CADC term kal meka Nominated MDC te chungchang pawh engmah sawi ho ala awm lova, an chelh chhunzawm dawn leh dawn loh pawh a la sawi theih loh thu The Chawngte Times a hrilh. 

















 

Wednesday, July 8, 2026

 11th CADC, Chief Executive Member a tan Pu Nirupam Chakma chu rinawmna thu tiam tira lak luh a ni.


 

Chawngte, 8th July 2026 : Vawiin khan Chakma Autonomous District Council sawmpakhatna (11th CADC) Chief Executive Member a tan Pu Nirupam Chakma chu Lawngtlai Bawrhsap Pu Donny Lalruatsanga MCS in rinawmna thu tiam tirin a la lut.

 

CADC Art & Culture Hall Chawngte a, CEM lakluh inkhawmah hian CADC Executive Secretary Pu Pronit Bikash Chakma in CADC CEM atana Pu Nirupam Chakma chu ruat a nih thu sawrkar lehkha pawimawh te a chhiar chhuak. CEM atan lak luh thar Pu Nirupam Chakma chuan thu sawiin, ‘Vawiin hi ka tan ni pawimawh leh hriatreng tlak berte zinga mi a ni. Chakma Autonomous District Council Chief Executive Member anga thutiam ka lak angin kan mite rawngbawl tura inpekna nghet tak nen in hmaah ka ding a ni. Kum khat dawn lai CADC chu Governor’s Rule hnuaiah a awm a kan mipuite chuan dawhthei takin democratic sorkar din thar leh hun chu kan nghak a vawiin hian democracy chu a lo awm leh ta a, kan mipuite tan beiseina thar leh remchang thar a rawn keng tel ta a ni.

 

Bharatiya Janata Party leh Zoram People’s Movement te pahnih in sorkar siam tura an thawkho thei chu lawmawm atih thu a sawi a, he thawhhona hi thuneihna insem tura ruahmanna mai a ni lo va; rorelna nghet, langtlang, mawhphurhna nei leh hmasawnna lam hawia kalpui tura thawhhona a ni a ti.

 

Hon’ble Prime Minister Shri Narendra Modi kaihhruaina chak leh hmathlir nei tak hnuaia chuan Act East Policy, PM-DevINE, infrastructure tihpun, digital connectivity, thingtlang lama hmasawnna, healthcare, education leh tribal community te tichak a hmalakna hmangin hmarchhak bial hmasawnna chu a hmaa a la awm ngai loh angin a ngai pawimawh fo a ni.

 

Tin, Hon’ble Chief Minister Pu Lalduhoma kaihhruaina Sawrkar chuan Autonomous District Council-te tan thawhhona a inhawng a, mi tin huapzo hmasawnna tura a inpekna a lantir bawk. Chakma Autonomous District Council chuan kan mipuite hamthatna tur leh Mizoram hmasawnna zawng zawng atan State Sorkar nen thawhhona tha tak neiin hna a thawk dawn tih Hon’ble Chief Minister hnenah ka tiam a ni ati.

 

Council-a Member thlan chhuah zawng zawngte pawh politics lama inthliarna awmte atanga tho chhuakin mipui rawngbawl tura inpe turin a sawm a, Mipui rinna chu rinawmna, dikna, langtlang, discipline leh thawhrimna hmangin kan chawinung tur a ni a ti.

 

Council-a Officer leh hnathawk te hian inpekna, mi dangte thliar hran lo, thawhrimna leh lainatna nen an hna an hlen chhuah ka beisei. Kan thalai, hmeichhia, loneitute, zirtirtu, sakhaw hruaitute leh civil society pawl hrang hrangte chu hmasawnna kawnga thawhpui tha tak ni turin a sawm a. Kan Sawrkar chuan kawngpui inkalpawhna, tui in tur, electric, healthcare, zirna, agriculture, horticulture, skill development, eizawnna siam, tourism, digital infrastructure, environment humhalh leh kan culture heritage hausa humhalh te chu a ngai pawimawh ber ang a ti. Entrepreneurship leh skill development hmanga tihchakna kawngah a bik takin hmalam hun duhawm tak dinna kawnga thawhpui an nih theih nan hmalak a ni ang. Chief Executive Member ka nih angin ka chakna zawng zawng, ka tawnhriat zawng zawng leh ka inpekna zawng zawng chu kan mipuite rawngbawlna atan ka hlan vek dawn tih ka tiam a ni. Chakma Autonomous District Council chak zawk, hausa zawk leh nung zawk kan din ngei ka ring tlat a ni. Duhthlanna pakhat, thiltum pakhat leh inpekna pakhat nen thawk ho ila chakma Autonomous District Council tha zawk, thangtharte tan hnutchhiah turin theihtawp kan chhuah dawn a ni a ti.

 

CEM lakluh inkhawmah hian Minister, Pu C. Lalsawivunga District Council & Minority Affairs chuan thu sawiin ‘Hun rei tak chu ADC te sorkar nghet lovin kan in thlak zut mai a, vawiin kan hun hman mek hian kan tan mellung min phun sak se, Sawrkar nghet lo zia hi kan thlak a he sorkar thar hi nghet taka awm tur leh hmasawn zel turin duhsakna a hlan a ni. Mizoram sorkar hian ADC te a duhsak hle a, Budget pharh a nih pawhin ADC te budget hi tih pun a ni. Kalphung thar mipui sorkar hian kan au hla angin ADC te hian direct funding leh Anti-defection law an hman theih nan tan lain Central ah recommendation a pe tawh tih a sawi a, hna lak chungchangah kan chin dan thalo bansanin budget ngaihtuah miah lova politics khel nana hna lak intiamte hi awm tawh lo se, he ram hi a chhiat a thatah mawhphurtu kan ni a, mipuite hmasawnna tur ngaihtuah hi sorkar tih tur a ni a ti. Minister chuan Mipui ten an chan tur an chan loh chuan sorkarna siam hian awmzia a nei lova, tun CADC Sorkar thar hian beiseina thar min siam a, tawn hriat ngah tak Pu Nirupam Chakma kaihhruaiah hian sorkar nghet leh rintlak a awm ngei ka beisei a, he sorkar hnuaiah hian chakma mipuite thlamuang taka awm turin a chah bawk a ni.

 

11th CADC hi July ni 7, 2025 khan thlaruk chhung atan Governor thuneihnaah dah niin, January ni 12, 2026 khan sorkar a la pian theih loh avangin Governor rule ah dah chhunzawm a ni. CADC MDC 20 te hi tun dinhmunah BJP 10. ZPM 9 leh MNF 1 an awm mek a, BJP leh ZPM chuan Chakma Democratic Alliance Legislature Party dinin sawrkarna an kalpui dawn a, CEM hian vawiinah a pisa luah lut nghal in, CADC a MDC leh Party hruaituten an tawi awm a, naktuk ni July ni 9 hian CEM hi Session ah fiah a ni dawn a ni.



















 

Monday, June 15, 2026

 Young Mizo Association (YMA) Day vawi 91-na hlim takin an hmang.


June 15, 2026: Mizoram a tlawmngai pawl lian ber, Young Mizo Association (YMA) Day vawi 91-na chu Chawngte 'P' Branch YMA te chuan, Chawngte 'P' Mini Sports Complex-ah hlim taka hman a ni a, Lawngtlai Bawrhsap, Pu Donny Lalruatsanga chuan khuallian niin a hman pui.

 

YMA Chawngte 'P' Branch Asst. Secretary, Tv. Lalenkawla kaihhruai YMA Day lawmna inkhawmah khuallian Pu Donny Lalruatsanga Lawngtlai DC chuan thu sawiin, Ram leh hnam humhalhna atan hian do rawn tur pawimawh tak kan nei a, chu chu ruihhlo hi a ni a ti. Nang leh kei hian nasa takin ruihhlo kan do loh chuan kan ramin chhiatna nasa tak kan tawk dawn a, sawrkar pawhin nasa takin hmalakna a kalpui mek a, khawtlang mipuite pawhin tha thlah lovin ruihhlo i do zel ang u. Kan ram leh hnam a dinchhuah a, hnam ropui kan nih theih nan Zirna hi ngaipawimawh hmasa ila, thalaite hi hnam rohlu kan nih theihna turin zirna lamah theihtawp chhuah zel turin a sawm a ni. Khawvel hmasawnna kal mekah hian kan hnam zia kan chawi nun a pawimawh em em a, kan tawng te, kan lam te, kan zai te leh zonun zemawi takte hi chhawm nung zel ila, hman phatsantu ni lovin, hnam chawinungtu kan nih a tul a ni a ti.

 

He hunah hian khual zahawm, LADC Executive Member, Pu HC. Lalengkima chuan, LADC leh District Administration inkarah thawhhona tha tak a awm thu sawiin,  Lawngtlai District in kangmei chhuak tur ven kawngah a ti tha ber lawmman kan dawn theihna hi kan DC leh khawtlang hruaitu leh mipui te thawhrah a ni a, tan la sauh sauh ang u a ti bawk. Mipui kal khawmte chu tih tak takna nen khawtlang hmangaih turin a sawm a, a tha zawngin midangte el thiamin, zirna leh thil hrang hrangah tan la tharin, Kan khawtlang hmangaih a hmasawnna kawng zawh turin a michengte hi kan pawimawh ber a ni a ti. Khawtlang intodelh kan nih theih nan tawng dang thiam tumin, Chawngte 'P' pelin thiamna leh theihna neia lanchhuah tir i tum ang u tiin mipuite a chah bawk.

 

YMA Day lawmna inkhawmah  hian zirnna a hlawhtling MIS inziak tling, Tv. K. Lalruatliana leh HSSLC Mizoram Top 10 holder Tv. Krista Hmingropuia te, Infiamna lama hlawhtling Tv. Jeho Himnakulhpuingheta te chawimawina hun hman a ni a, YMA Member boralte hriatrengna an chhungte hnenah an hlan bawk. YMA Day lawmna inkhawmah hian, SDC Pu Lalhruaizela te, Chawngte SDO (C) Pu Lalnunpuia Rethlei te, SDPO Chawngte, Pu Malsawma te leh khawtlang hruaitu pawimawh tak tak te an tel a ni.








Saturday, May 30, 2026

YLA Sub-Hqrs Chawngte Office Bearers 2026 - 2028



President: A. Lalzarliana

Vice President: J. Thanghleia  

Secretary: K. Lalthupuia

Asst. Secretary: Lalthanzuala

Treasurer: Lalthanchhunga

Fin. Secretary: T. Lalrawngbawla

Thursday, April 23, 2026

Mizoram Bawm Students' Association (MBSA) General Conference vawi 7-na chu nimin April 22, 2026 khan Hruitezawl ah hman a ni a. He hun hi Adviser to Chief Minister Dr. Lorrain Lalpekliana Chinzah chuan khuallian niin hun a hman pui.



Khuallian chuan thusawiin, "Kan rama zohnahthlakte chi peng hrang hrangte leh kan zirlaite, hnam a kan chian leh zualna hun leh kan hnam ziarang kan ngaihhlut leh zualna hun atan MBSA General Conference chu ṭangkai taka hmang turin a chah a.  "Mithiam te zirchiana ah chuan 'Bawm tobul chu Chin State, Myanmar a Tiphul khua, Haka township hi a ni' an ti a. Hei hian Lai hnam leh Bawm hnamte inzawmna chu a ti chiang hle in ka hria." tiin - "Pathian leh kan ram hmangaihtu mi hmasate zarah, hnam anga rorelna inpui LADC kan nei a. LADC hi hlawh lakna tan chauh hmang lova, kan hnam leh culture lungphum na tur rohlu a ni tih hria in, tun ai a kan hlut thiam a pawimawh hle a ni." tiin kalkhawm te chu a fuih bawk a.  


Lawngtlai East MLA Dr. Lorrain Lalpekliana Chinzah chuan "Keini zohnahthlakte hi ram hrang hrangah in then darh mah ila, rilru hmun khat pu a, in unauna nghet tak kan neih zel hi a pawimawh a. Myanmar leh Bangladesh leh ram danga khawsa kan unaute, tihhreawm leh harsatna tawk mekte tan innghahna tlak kan nih theih nan theihtawp chhuah tlang turin zirlaite leh thalai te chu a sawm thu a tarlang bawk.










  MIZO LALTE,   LUSEI LALTE LEH AN THLAH TU TE By : Mordekai V. Vungliana, M.A. History, B. Ed. Lecturer, History Department Govt. J.L...